İşçi Hakları - Av. Rüya Beril ÇALIŞ

Bana Ulaşın

İşçi Haklarını ekonomik ve sosyal haklar şeklinde ayırarak ele almak mümkündür, bu yazıda ekonomik haklar ele alınmıştır:

İşçinin iş sözleşmesini imzalamasıyla ilişki kurulmuş olur ve işveren ile işçi hakları ve yükümlülükler ile birlikte alacakları da bu andan itibaren başlar, iş sözleşmesinin sona erdirilmesiyle birlikte, çalışılan süreçte edinilmiş haklar alacağa dönerek talep edilir.

İşçi haklarının en önemlileri :

-Maaş alacağı

Halin icabından kaynaklanan sıradan bir alacakken, kısmı veya düzensiz ödemeler olduğu zaman bunlar ödenmemiş işçi alacağı olarak dava ile talep edilir.

-Kıdem Tazminatı

1 yıldan fazla süre ile aynı işyerinde (veya aynı işveren bünyesinde farklı şubelerde) çalışan işçinin kıdem tazminat alacağı doğar. Sözleşmenini kim tarafından sonlandırıldığı önemli değildir.

Hesaplama yapılırken yıllık ödemeler üzerinden işçinin 1 günlük ücreti bulunur. Bu ücret 30 ile çarpılır. Böylece aylık maaş bulunur. Her tam yıl için 1 aylık maaş (kıdem) alacağı doğar. Artan yıllar için de aynı oran hesaplanır. Kıdem, son alınan ücret üzerinden hesaplanır. Vergiden muaftır.

Sözleşmenin feshi tarihinden itibaren, mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanır.

İş sözleşmesi ihtar ile veya istifa ile sonlandıysa bu bildirimin karşı tarafa (işverene) yapılması gününe kadar işçi çalışmış sayılır.

İşçiye daha az kıdem ödenmesi amacına yönelik olarak işveren tarafından tek taraflı olarak düzenlenen ve işçinin imzası bulunmayan evraklar işçi aleyhine delil olamaz (Yargıtay 9.H.D.,1984)

Kıdem tazminatı vergiden muaftır. Sözleşmenin feshi tarihinden itibaren, mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanır.

* Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde iş sözleşmesini kendi arzusu ile sona erdirmesi halinde kıdem tazminatına hak kazanacağına dair kanunda hüküm bulunur.

*Kıdem tazminatı hesaplanırken, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemeyeceği belirtilmiştir, hesap yapılırken kıdem tazminatı tavanı miktarı da dikkate alınacaktır.

-İhbar tazminatı

İş sözleşmesini feshetmek isteyen her iki taraf, iş sözleşmesini feshetmeden önce, kanunda yazan sürelere uygun olarak bir müddet belirtip, karşı tarafa bu süre sonunda iş ilişkisinin biteceğini bildirmelidir. Bu sürelere uymadan veya ihbarda bulunmadan sözleşme sonlandırılırsa, ihlal eden taraf karşı tarafı zarara uğratmış sayılır. Tazminat da bu nedenden ötürü doğar. Bu bilgi ışığında hem işçinin hem işverenin iş ilişkisini sonlandırmadan önce avukata danışması önem taşır, böylece hak ihlali yaşanmasının önüne geçilir. Kanun böylece aniden işten kovmanın ve istifanın önüne geçmeye çalışmıştır.

* İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra,
* İşi altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört hafta sonra,
* İşi bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak altı hafta sonra,
* İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, bildirim yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra feshedilmiş sayılır.
İş sözleşmesini belirlenen bildirim sürelerine uymaksızın fesih eden taraf, söz konusu sürenin ücretini ihbar tazminatı olarak diğer tarafa ödemek durumundadır. Bildirim süreleri bölünemez, kısmen uygulanamaz. Böylesi bir uygulama halinde, tüm bildirim süresi esas alınarak ihbar tazminatı ödenmesi gerekecektir.

-Fazla mesai ücreti (veya dinlenmesi)

İşçinin çalışma saatleri kural olarak belirlidir, kanun haftalık 45 saat çalışmayı normal, fazla geçen süreyi ise fazla mesai olarak yorumlamıştır ancak Sözleşme ile haftalık 45 yerine 40 saat çalışma kararlaştırıldıysa bunu aşan süreler fazla mesai sayılır. Bu saatleri aşan çalışmalar fazla mesaiyi oluşturduğundan ek ücret ödenmesini gerektirir, yine oran hesabı yapılarak bulunur. İşçi 1 saatte normalde x lira kazanıyorsa fazla çalıştığı sürede 2x kazanır. (Bunun yerine fazla dinlenme talep etmesi mümkündür.)

Burada bir çok kişinin bilmediği ve merak ettiği konu: İşçi, işveren ‘fazla mesaiye kal’ dediğinde kalmak zorunda mıdır? Eğer Toplu İş Sözleşmesi’nde bu konuda hüküm yoksa evet kalmak zorundadır, kalmazsa işveren sözleşmeyi haklı sebeple fesh eder.

-Yıllık (ücretli) izin

Bu da yine 1 yıldan fazla çalışması olan işçilere tanınmış bir haktır. Gazeteciler ve gemi adamları dışında genel olarak işçiler için bu süreler şöyledir:

- 1 ila 5 yıl çalışması olanlara yılda 14 gün,employee to dos image İşçi Hakları

-5 ila 15 yıl çalışması olanlara 20 gün,

-15 yıldan fazla çalışması olanlara ise en az 26 gün,

-18 yaşında  küçük olanlar ile 50 yaşından büyüklere en az 20 gün izin verilmelidir.

Yıllık izin süresi bitiminde işçi 4 günlük de ücretsiz yol izni kullanabilir. Bu sırada ücrete hak kazanmaz.

Yıllık izinler bölünerek kullanılabilir, ancak izin en fazla 3′e bölünür ve 10 günden az parçalar halinde olamaz.

Bu izinlerin kullandırılmadığı ispat edilirse, denk gelen ücret hesaplanarak dava yoluyla talep edilir.

-Hafta tatili

Anayasal olan ‘dinlenme hakkı’nın en işçi haklarındaki en önemli yansıması hafta tatili hakkı ve ücretidir. Öyle ki bu hak ayrı bir kanun (1924 Hafta Tatili Kanunu) ile düzenlenmiştir. Bu kanuna göre işçiye haftada en az 1 gün tatil verilmesi şarttır. İş Kanunu’na göre ise haftada 45 saat çalışan işçiye 24 saat kesintisiz dinlenme hakkı öngörülmüştür. Bu hak verilmezse yine dava yoluyla talep edilebilir. Hafta tatili ücretli izin günü gibi düşünülmelidir, hesabı fazla mesai hesabına benzerdir ancak çalışmasa da kazanım gerçekleşeceğinden kazancı daha yüksektir. İşçinin günlük ücreti x alınırsa hafta tatili ücreti 2.5x’tir.

-Resmi tatil ve Bayram tatilleri

Bu tatillerde çalıştırılan işçi de bunun ücretinin misli ile kendisine ödenmesini talep eder.

-Maddi ve manevi zararların tazmini

İşçinin iş yaşamı sırasında başına gelen kazalar sonucunda doğan zararların tazmini, ekonomik olarak bir zarar verildiyse bunun tazmini ve hakaret, mobbing gibi durumlarda manevi zararın tazmini istenir.

-İşe iade hakkı

Haklı sebep olmaksızın işine son verilen işçi, dava açarak işe iadesini talep edebilir. Böylece mahkeme işverene belli bir müddet içinde işçinin işe alınmasını emreder, aksi takdirde bu durumun zararını ortadan kaldıracak para ödenmesine karar verir.

-Diğer ekonomik haklar

İşverence düzenli olarak işçiye ödenen yol ve yemek masrafları da teamül oluşturacak düzeyde devamlılık arz ediyorsa hak ve alacağa dönüşebilir.

-Ara dinlenmesi de kanuni haktır. Gün içinde işçiye belirli çalışmasına karşı belirli sürelerle dinlenme olanağı tanınmalıdır, ancak ara dinlenmesinde geçen süreler kural olarak mesai süresi hesabına katılmaz.

Bununla birlikte ülkemizde en sık görülen durumlardan biri sosyal güvenlik primlerinin az ödenmesi için maaşın bir kısmının elden bir kısmının banka hesabına yatırılmasıdır. Bu durum işçinin bilgisi dahilinde veya haricinde de gerçekleşse işçi bakımından zarara yol açmaktadır. İşçinin sosyo-ekonomik hakkı diyebileceğimiz bir çok hakkı zedelenir, bunlar da talep ve dava edilerek karşılanmalıdır.

İş kazası durumunda işçi hakları :

İşçinin sigortalı olup olmadığına göre hakları aynıdır. Ancak İşçinin sigortalı olmaması durumunda işverenin kusuruna bakılmaz.

Geçici iş göremezlik durumunda günlük ödenek verilir. Tedavi giderleri karşılanır. Maddi ve manevi tazminat hakkı vardır.

Sürekli iş göremezlik hali varsa ispatı halinde sigortalıya mesleğinde kazanma gücünün kaybı oranına göre gelir bağlanır.

İş kazasında ölen sigortalı işçi için miraçılara cenaze ödeneği verilir. Kızı için evlenme ödeneği verilir.

 

-Sosyal Güvenlik Hakları:

1 günlük çalışma bile olsa işçinin çalışma şartları SGK’na bildirilmelidir. Bildirilmemesi durumunda sigortasız (kaçak) işçi çalıştırma nedeniyle işverene idari para cezası yükletilir. İşçinin çalıştığının bildirilmemesi yahut maaşının düşük gösterilmesi yahut girdi-çıktı yapılması iş sözleşmesinin haklı sebeple feshini doğurur. İş mahkemesinde SGK’nın da fer’i müdahil olarak katılacağı dava ile eksik kalan primlerinizi işverenden alabilir yahut eksik kalan günlerinizin işverence ödetilmesini sağlayabilirsiniz.

 

 

 

Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlı yazılmıştır. 

Telefonda bilgi verilmez. 
Danışmanlık almak için randevu talep edilmesi gerekir.
Danışma ücretlidir.
Avukatınız, Galatasaray Üniversitesi İş Hukuku eğitim programına katılmıştır.
/* Plugin Name: BSK Column Posts Description: A plugin that show posts in column, featured image suported. Responsive supported. Version: 1.0 Author: BannerSky Author URI: http://www.bannersky.com/ */

Şimdi hukuk mücadelemize birlikte atılmak için...

Bana ulaşın
Copy Protected by Chetans WP-Copyprotect.